Metabolizma Hızını Yavaşlatan Nedenler Nelerdir?
Beslenme ve Diyet

Metabolizma Hızını Yavaşlatan Nedenler Nelerdir?

3060 Görüntülenme 05/01/2023

Günlük hayatımızda sıkça duyup kullandığımız metabolizma hızı terimi biyolojik açıdan kapsamlı ve karmaşık bir süreci ifade eder. Metabolizması yavaş çalıştığı için kilo veremeyen ya da hızlı metabolizma sebebiyle çok yese de kilo alamayan kişiler bulunabilir. Bu tarz rahatsızlıklara metabolik rahatsızlıklar adı verilir. Metabolizma kavramı kapsamlı tanımlar içerdiğinden birçok sorunun ana nedeni olabilir. Bu tespitlerin ne derece doğru olduğunu anlamak için metabolizma nedir ve metabolizma hızı neyi ifade eder sorularının cevabını bilmek gerekir.

Metabolizma Nedir?

Metabolizma en genel haliyle bir süreci ifade eder. Tüm canlı organizmalar büyümek ve yaşamlarını sürdürebilmek ve fiziksel aktiviteleri yerinde getirebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İnsan vücudu ayrıca beyinsel faaliyetlerini sürdürebilmek için de enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerjinin hiç şüphesiz bir kaynağı olmalıdır. İnsan vücudu için bu kaynak tüketilen yiyecekler ve içeceklerdir. Gün içerisinde tükettiğiniz bu kaynaklar, vücut fonksiyonlarınız tarafından kimyasal tepkimelere ve değişimlere uğrayarak enerjiye dönüşür. İşte bu enerjiye dönüşüm süreci metabolizma olarak adlandırılır. İnsan vücudu fiziksel aktiviteler dışında temel yaşam faaliyetleri için de enerjiye ihtiyaç duyar:

  • Sindirim faaliyetleri için zorunlu enerji ihtiyacı,
  • Solunum faaliyetleri için zorunlu enerji ihtiyacı,
  • Kan dolaşımı için zorunlu enerji ihtiyacı,
  • Beyinsel, düşünsel faaliyetler için gerekli enerji ihtiyacı,
  • Hücre üretimi ve hücre onarımı için gerekli enerji ihtiyacı olarak sayabilecek bu enerji ihtiyaçlarının toplamı vücudunuzun üretmeye zorunlu olduğu minimum enerji ihtiyacıdır. Bu zorunlu minimum enerji ihtiyacını üretmek için gerçekleşen süreç bazal metabolizma olarak adlandırılır.

Metabolizma Hızı Nedir?

Vücudunuzun minimum enerji ihtiyacını üretmek üzere gerçekleştirdiği bazal metabolizma sürecinin gerçekleşme hızı metabolizma hızı olarak adlandırılır. Aldığınız besinlerin vücut tarafından enerjiye dönüştürülme kapasitesini gösterir.

Metabolizma hızını etkileyen birçok kişisel etken bulunması sebebiyle metabolizma hızı kişiden kişiye değişir. Genellikle kilo alma ya da kilo verme diyeti uygulamasına ya da bir spor aktivitesine başlamadan önce metabolizma hızı hesaplamasına ihtiyaç duyulur.

Metabolizma Hızı Nasıl Hesaplanır?

 Metabolizma hızının her kişi için farklılık göstermesinden dolayı, kişisel parametreler kullanılarak oluşturulan matematiksel metabolizma hızı hesaplama yöntemleri mevcuttur. En sık kullanılan yöntem olan Harris-Benedict yöntemi kadınlar ve erkekler için farklı çarpanlar kullanılarak hesaplanır.

Kadınlar için uygulanması gereken Harris-Benedict formülü şöyledir:

655,1 + (9,56 x kilo) + (1,85 x boy) – (4,68 x yaş)

Erkekler için uygulanması gereken Harris-Benedict formülü şöyledir:

66,5 + (13,75 x kilo) + (5,03 x boy) – (6,75 x yaş)

Bunlara benzer olarak Mifflin-St. Jeor ve Katch-McArdle formülleri de kullanılabilir ancak tam sonuçların laboratuvar ortamında alınabilmesi daha mümkün olabilir. Kas ve yağ oranları yüksek olan kişilerde formüller yanılma payı içerebilir. Ayrıca kişilerin aktivite oranlarına göre formül sonuçları farklı çarpanlar ile çarpılarak, aktivitesi yoğun olan kişiler ile aktivite yapmayan kişilerin günlük kalori ihtiyacının aynı çıkmasının önüne geçilebilir.

 Metabolizma Hızı Nelerden Etkilenir?

Metabolizma sürecinde enerji oluşumunun sağlanması için vücut fonksiyonlarına hormonlar yardımcı olur. Metabolizma sürecinde yiyecek ve içeceklerden alınan kaloriler enerji açığa çıkarabilmek için oksijenle birleşmeye ihtiyaç duyarlar. Yani metabolizma için en önemli unsurların başında oksijen gelir. Bu sebeple, ortamda oksijen azaldıkça enerjinin düşmeye başlaması söz konusu olabilir.

Vücudunuzun metabolizma sürecindeki kimyasal reaksiyonlarını kontrol eden özel protein yapıları bulunur. Vücut fonksiyonları her kişinin genetik kodları ile ilişkili olarak değişiklik gösterebilir.

Metabolizma hızı cinsiyete göre de farklılık gösterir. Kadın ve erkeklerin yağ oranlarındaki fark, metabolizma hızlarını da etkiler. Erkeklerde kadınlara nazaran yağ oranı daha düşük, kas oranı daha yüksek olduğundan, metabolizma hızları kadınlara göre daha yüksektir. Bunun sonucu olarak da erkeklerin kadınlardan daha fazla günlük kalori almaları gerekir.

Metabolizma Hızı Yaşa Bağlı Olarak Yavaşlar mı?

 Yaş almak, metabolizma hızını yavaşlatan sebeplerin başında gelir. Yaş ilerledikçe yağ oranının artması, hareketin azalması yaşa bağlı olarak metabolizma hızını yavaşlatır. Ayrıca menopoz sürecinde hormonlardaki değişimler de buna sebep olabilir. Yaş ilerledikçe kilo vermenin zorlaştığının düşünülmesi bu sebeplere dayanır.

Çocuklarda ve gençlerde metabolizma hızı oldukça yüksek iken, 25-30’lu yaşlardan sonra düşmeye başlar. Ortalama her on yılda bir yüzde iki oranında düşüş görülebilir. Bunun yanı sıra yaş alan kişilerin aktivite düzeyleri, genetik yapıları ve beslenme biçimleri metabolizma hızlarındaki yavaşlamanın oranında etken olur.

Metabolizma Hızını Yavaşlatan Geçici Sebepler

Metabolizma hızını geçici olarak yavaşlatan sebepler şunlardır:

  • Günlük kalori ihtiyacının altında kalori almak, vücudun enerji tasarrufu yapmasına ve metabolizma hızının yavaşlamasına neden olabilir.
  • Vücudun sıvı dengesinin bozulması, yeterince sıvı alınmaması sonucunda metabolizma hızı yavaşlayabilir. Yeterli su tüketimi insan sağlığı için çok önemlidir.
  • Şok diyetler, hızlı kilo verip almak, uygun olmayan diyet listesi gibi sağlıksız uygulanan yöntemler sonucunda metabolizma hızı yavaşlayabilir. Özellikle hızlı kilo alıp verme tekrarlandığında kilo vermek gittikçe zorlaşabilir.
  • Vücut ısısının düşmesi metabolizma hızını yavaşlatabilir.
  • Metabolizma sürecinde rol oynayan protein miktarının yeterince alınmaması metabolizma hızını yavaşlatabilir.
  • Kadınlarda adet süreci başlamadan bir hafta önce metabolizma hızı yavaşlayabilir.
  • Hareketsiz yaşam tarzının metabolizma hızı üzerinde yavaşlatıcı etkisi vardır.
  • Yetersiz beslenme, vitamin eksiklikleri metabolizma hızını yavaşlatabilecek aksaklıklara yol açabilir.
  • Stres uyku düzenini bozabilir; uykusuzluk ve uyku düzensizliği ise metabolizma hızını yavaşlatabilir.
  • Tiroid hormonlarının en önemli görevleri arasında bazal metabolizma sürecinde enerji üretimi sağlaması sayılabilir. Tiroid bezleri az çalışırsa vücut ısısı düşer ve metabolizma hızı yavaşlayabilir.

Metabolizmanın Yavaşlaması Vücut İçin Zararlı Mıdır?

Metabolizma hızının yavaşlaması, besinlerin enerjiye dönüşümünü azaltarak vücutta yağ dokusu şeklinde depolanmalarına sebep olabilir. Bunun sonucu olarak da istenmeyen fazla kilolar, yağlanmaya bağlı rahatsızlıklar oluşabilir. Düşük metabolizma hızı zamanla diyabet, insülin direnci, obezite, yüksek tansiyon, kalp damar hastalıkları gibi ciddi sağlık problemlerine, yıllar içerisinde kronik hastalıklara yol açabilir. Bu nedenle düşük metabolizma hızı belirtileri gösteriyorsanız uzman bir hekime danışmanızda fayda bulunur.

Paylaş
Görüşmeyi Başlat
Canlı Destek - İyi ki Sen
Merhaba,

Alanında uzman psikolog ve diyetisyenler ile online görüşme planlamak için danışman profil sayfalarındaki "Randevu Al" butonunu kullanabilirsiniz.

Whatsapp üzerinden İyi ki Sen canlı destek ekibimize ulaşarak sorularınızı sorabilirsiniz.