Gaslighting Nedir? Gaslighting Neden Olur?
Psikoloji

Gaslighting Nedir? Gaslighting Neden Olur?

2413 Görüntülenme 18/08/2023

Gaslighting temelde bir psikolojik manipülasyon tekniğidir. Bu manipülasyon türünde mağdur olan kişi, karşı tarafın söylemleri ve eylemleri sebebiyle hafızasını, düşüncelerini, akıl sağlığını ve algılarını sorgulayıp kendisinden bir eksiklik arar ve buna bir süre sonra inanır. Çünkü karşısında sistematik bir biçimde kendisini daima eleştiren, haksız bulan, eksik hissettiren ve kusurlarını söyleyen birisi vardır. Genellikle sevdiğimiz ve güvendiğimiz insanlar tarafından maruz kaldığımız için etki altına girmemiz oldukça kolaydır. Gaslighting özetle kişinin kendi çıkarı için, karşı tarafı küçük, zayıf, suçlu ve kendinden şüpheli hissettirerek kontrol etme çabasıdır.

Gaslighting Nedir?

Gaslighting Türkçe’ye gaz lambası olarak çevrilir. Kelimenin tarihi 1938 yılında yapılan oynanan bir tiyatro oyununa dayanır. Oyunda erkek kadını manipüle etmeye gaz lambası ışığı altında başlar. Günden güne ışığı kısan erkek karakter; kadının “ışık azalmaya mı” başladı sorusunu öyle bir şeyin olmadığını söyleyerek yanıtlar. Uzun bir süre kendi gördüğü gerçeğin yerine partnerine inanan kadın ancak gaz lambası söndüğünde gerçeğin farkına varır. Bu süre boyunca kendine güveni kaybolan kurban kendini tamamen eşinin yorum ve yargılarına teslim eder. Bir çeşit “celladına aşık olma” durumu söz konusudur. Duygusal manipülasyona kadın gerçeği anlayana kadar devam eden erkek ise kadın üzerinde her tür duygusal tacizi dener.

Gaslighting Belirtileri Nelerdir?

Gatlighting ilişkilerde bilinçli uygulanan bir psikolojik baskıdır. Kendinin farkında olan ve karşısındakini iyi tanıyan kişiler ciddi bir mağduriyete uğramasa da zaman zaman kendini sorgulama noktasına gelebilir. Aşağıdaki gaslighting belirtileri birçok mağdurda ortaktır. Siz de mağdur olduğunuzu düşünüyorsanız aşağıdaki belirtileri o gözle incelemenizde fayda var.

  • Partnerinizle olan ilişkinizde kendinizi suçlu hissederek sürekli özür diliyorsanız,
  • İlişkide eşit oranda söz sahibi değilseniz,
  • İlişkiniz başladığından bu yana kendinize güveninizi büyük oranda yitirdiyseniz,
  • Sosyal çevrenizdeki insan sayısı azaldıysa,
  • Karşınızdakinin sizi anlamadığıyla ilgili şüpheleriniz varsa,
  • Duygularınızı rahatça dile getiremiyorsanız,
  • Duygularınızı dile getirdiğinizde suçlanacağınızdan korkuyorsanız,
  • Olayların birebir şahidi olsanız dahi sürekli olarak yanlış hatırladığınız ya da olayların farklı olduğuna dair uyarı ve yorum alıyorsanız,
  • Partnerinizin herhangi bir yalanını yakaladığınızda yalan aşırı sevgi gösterileriyle kapatılmaya çalışılıyorsa,
  • Karşınızdakinin hatalarına karşı kendinizi suçlu ve sorumlu hissediyorsanız.

Eğer yukarıdaki durumlardan çoğunu yaşıyorsanız gaslighting mağdurları arasında olmanız oldukça büyük bir olasılık…

Gaslighting Neden Olur?

Gaslighting yapan kişi genellikle yaptığının farkındadır. Amacı karşısındakini manipüle ederek kendisine bağımlı hale getirmektir. Bunu yaptığında karşısındakinin her şeyini kontrol ederken kendi hatalarını da kamufle edebilir. Böylece kendine özgür bir alan yaratırken karşısındakini köleleştirir. Bu ilişkilerde süreç” love bombing gaslighting ghosting” olarak işler. Yani önce karşısındakini kendine bağlamak için aşırı sevgi gösterir. Sonrasında ise bu ilişki tek tarafın söz sahibi olduğu manipülatif bir ilişkiye dönüşür.

Gaslighting Nasıl Oluşur?

Kendinizi partneriniz karşısında yetersiz hissetmeye ve kendinizden ve kararlarınızdan şüphe duymaya başladığınızca sorgulamanız gereken durum Gaslightinge maruz kalıp kalmadığınızdır. İlişkide baskın olan taraf önce ilişkiyi idealleştirerek ilk adımı atar. Bu sırada” love bombing gaslighting ghosting” durumu söz konusudur. Yani önce abartılı bir sevgi sonrasında ise değersizleştirme ve gözden çıkarma süreci başlar. Karşı tarafa kendini değersiz hissettirecek her türlü manipülasyonu yapar. Son aşamada ise mağduru gözden çıkararak farklı arayışlara girer. Mağdur bu arada sürekli kendini suçladığı ve karşısındakinden, onun hatası bile olsa, özür dilediği için yaşanan sürecin farkında değildir.

Gaslighting’e Maruz Kalmak Nasıl Anlaşılır?

İlişkinizde kafanız sürekli karışıksa, kendinize sıklıkla: “Acaba yanlış mı yaptım, hatamı yapıyorum?” diye soruyorsanız, yaşadığınız tüm tartışmalarda suçlu siz oluyorsanız, kendinizi sürekli olarak eksik hissediyorsanız, özür dileyen taraf daima sizseniz, hissettiklerinize önem verilmiyorsa, kavga çıkmasın diye sürekli alttan alıyorsanız, haklı olduğunuz konularda bile kendinizi savunamayacak kadar yorgunsanız, ilişkinin geleceğine dair ümidiniz kalmadıysa, sizi incitip, bağırıp, hakaret edip “bunun suçlusu, sorumlusu sensin” diyorsa Gaslighting’e maruz kalıyor olabilirsiniz.

Gaslighting yapan kişi genellikle en yakınınız olduğunda fark etmeniz zaman alır. Hatta uğradığınız psikolojik manipülasyon sonucuna kendinizi farklı psikolojik problemlerle uğraşırken bulabilirsiniz. Aslında Gaslighting mağduru olduğunuza dair fark etmediğiniz gaslighting belirtileri vardır. Bunlardan en önemlisi hissettiğiniz değersizlik duygusudur. Karşınızdakini sürekli haklı çıkarma çabası içine girerek sorunun kaynağı olarak kendinizi görmeye başladığınızda durum daha da ciddidir. Bunun yanı sıra ne olursa olsun sonuç olarak karşınızdakini her haliyle kabul noktasına gelerek her konuda özür dilemeye başladığınızda son aşama olan gözden çıkarma aşamasına çoktan gelmişsiniz demektir. Partneriniz artık sizi gözden çıkarmıştır. Buna yetersizlik ve kafa karışıklığı da eklendiğinde mutlaka profesyonel destek almanız önerilir. Bunların bir kısmı bile uzmanların gaslighting mağdurları arasına girdiğinizi teşhis etmesi için yeterlidir.

Gaslighting ile Başa Çıkma Yöntemleri Nelerdir?

Gaslighting ile mücadele süreci durumu kabul etmekle başlar. Gaslighting testi yaparak durum tespiti yaptıktan sonra yapabileceklerinizi aşağıdaki gibi özetlemek mümkün.

  • Tutacağınız bir günlükle yaşadıklarınızı kayıt altına alarak olası bir manipülasyon durumunda yazdıklarınızdan yardım alabilirsiniz.
  • Yaşadıklarınızı aile bireyleri ya da yakın arkadaşlarınızla paylaşarak başka bir gözün durumunuzu değerlendirmesini talep edebilirsiniz.
  • Kendi değerlerinize sahip çıkarak değersizlik duygusunun önüne geçmeye çalışabilirsiniz.
  • Profesyonel destek alarak maruz kaldığınız manipülasyon sürecinde oluşan psikolojik yaralarınızı tedavi etme konusunda yardım alabilirsiniz.

Gaslighting Uygulayan Kişilerin En Sık Kullandığı Hareketler Nelerdir?

Gasligthing psikolojik bir şiddet olduğundan çoğunlukla fiziksel bir şiddet içermez. Yapılabilecekler aşağıdaki şekilde listelenebilir.

  • Hemen hemen her konuda yalan söyler.
  • Söylediklerini sürekli inkar eder.
  • Olumsuz her dururumdan karşısındakini sorumlu tutar.
  • Hemen hemen her konuyu çarpıtarak kendi istediği tarafa çeker.
  • Karşısındakinin duygularının küçümseyerek önemsizleştirir.
  • Karşısındakinin akıl sağlığının yerinde olamadığına dair asılsız dedikodu yayar.

Gaslighting Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Gaslightinge karşı ne yapmalı?

Öncelikli olarak şunu söylemek gerekiyor ki Gaslighting’e uğradığınızı fark etmek her zaman kolay olmayabilir çünkü bunu uygulayan manipülatör oldukça profesyonel davranır. Bu durumu fark ettiğiniz anda önce konuyla ilgili bir açıklama yapıp kendinizi hangi alanlarda rahatsız hissettiğinizi ve bu rahatsızlığın nereden kaynaklandığını açık bir dille ifade edin. Ardından bu durumun tekrarlamaması için gereken uyarıyı yapıp kendi sınırınızı çizin. Eğer karşı taraf buna devam ediyorsa o kişi ile ilişkinizi lütfen bitirin çünkü burada muhatabımız aslında pek de sağlıklı bir ruh hali içerisinde davranmamaktadır. Siz bu kişiye profesyonel olarak destek sağlayacak, iyileştirecek kişiler değilsiniz. Bunu yapmaya başladığınız anda o kuyuya tekrar çekilip daha büyük zararlar görebilirsiniz.

 Gaslighting manipülasyon nasıl yapılır?

Gaslighting yapan kişi önce ilişkiyi idealleştirir. Mağduru kendisine farklı yalan ve manipülasyon yöntemleriyle bağladıktan sonra ise itibarsızlaştırma, benlik duygusunu sorgulatma ve gerçekleri çarpıtma yöntemlerini uygulamaya geçirir. Son aşamada ise artık mağdur tamamen ona tabi durumdadır.

Gaslighting’in Kalıcı Etkileri Olabilir mi?

Gaslighting kişiye öz değer sorgulaması yaptırdığından kişiliğinde ciddi yaralar açar. Sosyal çevresinden uzaklaşan mağdur öncelikle yalnızlıkla baş etmeye çalışır. Sürekli aşağılandığı için değersizlik duygusu başlar. Tacizcinin söylediği yalanlar gerçeklik duygusunu yitirmesine sebep olur. Dolayısıyla tedavi edilmediğinde ciddi ve kalıcı psikolojik hasar bırakabilir.

Yazan: Klinik Psikolog Ayşe Burcu Durak

Paylaş
Görüşmeyi Başlat
Canlı Destek - İyi ki Sen
Merhaba,

Alanında uzman psikolog ve diyetisyenler ile online görüşme planlamak için danışman profil sayfalarındaki "Randevu Al" butonunu kullanabilirsiniz.

Whatsapp üzerinden İyi ki Sen canlı destek ekibimize ulaşarak sorularınızı sorabilirsiniz.