Çocuklarda Davranış Bozuklukları Nedir?
Psikoloji

Çocuklarda Davranış Bozuklukları Nedir?

151 Görüntülenme 13/05/2024

Çocuklarda davranış bozuklukları, çocuğun dış ve iç ortamlarda sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyen aykırı davranışlarıyla ifade edilebilir. Özellikle, okulda davranış sorunları yaşayan bireylerin ev ödevine odaklanamaması ya da akademik başarısızlık sergilemesi ile ortaya çıkabilir. Ayrıca çocuklarda duygusal düzensizlikler öfke patlamaları, yalan söyleme, şiddete yatkınlık ve fevri hareketlerle kendini gösterebilir. Ebeveynler çocukları üzerinde davranış problemlerini keşfettiğinde psikologlara ya da psikiyatristlere başvuru yapılması önerilir. Tüm bu süreçte, rahatsızlığın teşhisi ile birlikte psikolojik ve klinik destekler ilgili uzmanlar kontrolünde planlanır.

Davranış Bozukluklarının Türleri Nelerdir?

Çocuk davranış bozuklukları türleri görülen davranışlara göre değişir. Bu açıdan; saldırganlık, hırsızlık, yalan söyleme, konuşma sorunu, agresiflik, uyku problemi, şiddete eğilim, altını ıslatma ve saç çekme eylemleri belirleyici olabilir. Genel olarak fiziksel ve zihinsel semptomlara göre rahatsızlığın türleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB): Çocuklarda DEHB belirtilerinden öne çıkan durumlar dürtüsel hareket etme ve dikkatsizliktir. Benlik ve aitlik duygusundan uzaklaşan bireyde, odaklanma sorunu ve hiperaktivite belirgindir. Öğrenme güçlüğü ve kuralsız davranışlarla günlük yaşamında bireyi zorlayabilir.
  • Otizm spektrum bozukluğu: Tekrarlayan hareketler gösteren ya da zor konuşabilen bireylerde, takıntı baskındır. Küçük yaşlardan başlayan rahatsızlık zeka geriliği ile kendini gösterebilir.
  • Uyku Sorunları: Bireylerin uykusunda kabuslar görmesi, idrar kaçırması, sık sık uyku sorunlarının görülmesi günlük rutinleri oldukça zorlar. Hareketlerde düzensizlikle ortaya çıkan kesik kesik uykular günlük aktivitelerin de yapılamaz hale gelmesine sebep olur.
  • Anksiyete Durumu ve Depresyon: Anksiyete durumunun kaynağında duygu durum değişiklikleri vardır. Özellikle asosyal hissetme, içe kapanma, panik atak, endişe ve kaygı hali görülebilir.
  • Ebeveyn ve otoriteye karşı gelme hali: Bireylerin devamlı olarak otoriter gücün karşı konumunda yer alma, isyankar tutum içerisine girme halini ifade eder. Böylece, kurallara ve yetişkinlerin uyarılarını önemsemeyen birey aykırı tutum içine girer.
  • Yeme Düzensizlikleri: Yemek yemeye karşı çıkma ya da tam tersi gereğinden fazla yemek yeme durumu bireylerde ortaya çıkabilir. Çocuk psikolojisinin düzeltilerek acil çözüm bulunması gereken bir sağlık sorunudur.

Davranış Bozukluklarının Belirtileri

Davranış bozukluklarının belirtileri ilk etapta çocuklarda uyum sorunları ile açıklanabilir. Bu doğrultuda, rahatsızlığın belirtileri aşağıdaki gibi listelenebilir:

  • Hayvanlara ya da insanlara karşı kötü tutumlar ve zarar verici hareketler göstermesi
  • Öfke nöbetleri geçirme, kendini akışta kontrol edememesi
  • Kontrolsüz hareketler sergilerken yaralama, tehdit etme ve göz korkutma gibi suç olaylarına katılması
  • Bıçak, çakı, sopa ya da cam aletleri taşıyarak çevreyi korkutması
  • Bilerek ve isteyerek birinin malına zarar vermesi, yangın çıkarması, hırsızlık yapması
  • Şiddete yönelen bireyler olarak ilişki kurmakta zorlanması
  • Ergenlerde riskli davranışların artmasıyla kişide madde ve alkol bağımlılığının olması
  • Sıklıkla yalan söyleme ve yakın çevresiyle uyumsuz bir iletişim kurması
  • Hatalı söz, tutum ve hareketlerden pişmanlık duymaması ve tekrarlaması
  • Okulda çocuklarda dikkat eksikliği görülmesi ve okuldan kaçma eğiliminin gözlemlenmesi gibi semptomların görülmesi rahatsızlığın ön tanısının koyulmasında yardımcı olur.

Davranış Bozukluklarının Nedenleri

Davranış bozukluğu nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Çocuklarda agresif davranışlar
  • Ergenlik döneminde davranış değişiklikleri
  • Ebeveynlerin boşanması ve aile içi şiddetin görülmesi
  • Ebeveynlerin stres ile mücadelede yenik düşmesi (ailenin ceza vermesi ve kontrolsüz hareketler)
  • Anneyle olan bağın zayıflığı
  • Yetersiz ebeveyn bakımı (istismar, günlük ihtiyaçların karşılanamaması)
  • Çocuğun dış dünyaya karşı verdiği tepkiler ve karakteri (öfkeli, empati kuramama, agresif, suçluluk psikolojisi, kendini gösterme hali, kinci ve küskün yapı vb.)
  • Çevresel durumlar (Toplumdan dışlanması, hakarete uğrama vb.)

Davranış Bozukluklarına Müdahale Yöntemleri

Ebeveynler için davranış bozukluğu rehberinde öncelikle çocuklarına ailenin rol model olması önemlidir. Ailenin olaylara sakin yaklaşarak iyi bir hareket olduğunda ödül mekanizmasını devreye sokması önerilir. Ayrıca, kişiye özel sorumluluklar verip önemsendiği hissettirilmelidir. Diğer çocuklarla karşılaştırma yapılmadan ‘hayır’ ‘yapamazsın’ gibi emir cümlelerinden uzak durulması gerekmektedir. Genel olarak, ebeveyn eğitim programlarında aşağıdaki hususlar tavsiye edilir:

  • Sevginin önemi: Anne ve baba tarafından sevildiğini hisseden kişiler negatif durumları daha kolay atlatabilir.
  • Cesaret verici tutumlar gösterme: Ebeveynler güven duygusunu çocuğuna göstermesi için yeri geldiğinde yüreklendirmesi ve övmesi önemlidir. Böylece, duygu dünyasında bireyin değer algısının oluşmasını sağlar.
  • Çocuk ile zaman geçirme: Ebeveyn olarak anne-babanın çocuğuyla birlikte verimli zamanlar geçirmesi önerilir. Ortak hobiler ve eğlenceli aktiviteler alternatifler arasındadır.
  • Ebeveynlerin saygı çerçevesinde yaklaşımı: Bağırma, susturma, azarlama gibi saygısız tutumlardan kaçınılması önemlidir. Anne-babanın çocuğun fikirlerine mutlaka saygı duyarak onun da birey olduğunu hissettirmesi gerekir.

Profesyonel Yardım ve Tedavi Seçenekleri

Aile terapisi ve çocuk davranışlarının iyi yönetilebilmesi için profesyonel bir yaklaşımla yola başlanması öngörülür. Bu nedenle, çocuk terapisi ve danışmanlık hizmetleri alanında uzman bir psikolog ya da psikiyatrist kontrolünde yürütülür. Ayrıca, çocuklarda öfke yönetiminin idare edilmesi için semptomlar kişiye özel değerlendirilir. Tüm bu süreçte, psikolojik ve tıbbi olarak aşağıdaki destekler verilebilir:

  • Bilişsel davranış terapisi: Bireyin zararlı alışkanlıklarının ve hareketlerinin belirlenmesi, bu negatif hareketlerin pozitif durumlara çevrilmesi, çocuklarda sosyal becerilerin geliştirilmesi gibi durumları kapsayan tedavi şeklidir. Tedavi yönteminde kullanılan pratik araçlar ise takvimler, hareketlerin yazıldığı defterler, ödül aktiviteleridir.
  • Aile terapisi: Ebeveynlerin çocuklarıyla düzgün iletişim ağını sağlaması ve onları anlamaya çalışmasıyla yürütülür. Ebeveyn destek grupları oluşturarak seanslarda anne-baba için yöntemler geliştirilir.
  • Eğitim ve öğretim ile ilgili terapiler: Okul düzeyinde eğitim uzmanları, koçlar, öğretmenler bireyin akademik başarısını yukarıya çekmek için programlar düzenlerler. Özellikle, başarısızlık, dengesiz ilişkiler, kusurluluk, utanç gibi şemaları çalıştırarak eskiye dönmeyi önlemeye çalışırlar. Böylece, pozitif disiplin yöntemleri geliştirilerek bireyin öğrenme seviyesi ve odaklanması arttırılabilir.

Psikoterapik yaklaşımlar ve diğer uygulamalarla birlikte bireyde saldırganlık ve hiperaktivite gibi sorunlar şiddetli ise doktor tarafından ilaç tedavisine başvurulabilir.

Çocuklarda Davranış Bozuklukları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Davranış bozuklukları kalıcı mıdır?

Rahatsızlığın iyileşme aşamaları kişinin nedenlerine, belirtilerine, kişinin mizacına ve karakterine, durumunun ciddiyetine göre değişkenlik gösterebilir. Multidisipliner yaklaşımlarla tedavi çok yönlü ele alınırsa rahatsızlık tamamen ortadan kalkabilir.

Ebeveyn davranışları çocuklardaki davranış bozukluklarını nasıl etkileyebilir?

Aile içi iletişim ve çocuk davranışları arasında muazzam bir etkileşim vardır. Ebeveynlerin tutumu bireyi dışlama, anlamama, görmezden gelme ya da uyumsuz bir iletişim kurma gibi süreçlerle ilgiliyse rahatsızlık iyice ilerleyebilir.

Davranış bozukluğu olan bir çocuğa nasıl sınır konulmalıdır?

Kurallar hakkında bilgi verildikten sonra olumlu yapılan hareketler ödüllendirilmeli, tekrarlanan olumsuz hareketler de kişiye konuşarak anlatılmalıdır. Tanı koyulması ve uygun tedavini uygulanması destekleyici bir ortamla sağlanabilir. Bu süreçte, profesyonel bir yardım alınarak sınırların kişiye özel çizilmesi oldukça önemlidir.

Paylaş
Görüşmeyi Başlat
Canlı Destek - İyi ki Sen
Merhaba,

Alanında uzman psikolog ve diyetisyenler ile online görüşme planlamak için danışman profil sayfalarındaki "Randevu Al" butonunu kullanabilirsiniz.

Whatsapp üzerinden İyi ki Sen canlı destek ekibimize ulaşarak sorularınızı sorabilirsiniz.