Besin Piramidi Nedir?
Beslenme ve Diyet

Besin Piramidi Nedir?

1390 Görüntülenme 22/02/2024

Besin piramidi, kişinin vücut dengesini sağlaması adına tüketmesi gereken içeceklerin ve gıdaların miktarlarını gösteren görseldir. Genel anlamda besin piramidi nedir sorusu tüketilecek besinleri belirten katmanların bulunması ve bu katmanların günlük ihtiyacı karşılayacak miktarları vermesiyle açıklanabilir. Besin zinciri piramidinin kurulum amacı ise dengeli ve sağlıklı beslenmeyi desteklemektir. Bu doğrultuda diyette alınan 5 ana gıda grubunu içeren beslenme rehberi; vücudun yenilenmesine, büyümesine ve gelişmesine doğrudan katkı sağlar. Tüm bu bilgiler ışığında, farklı ve çeşitli besinlerin bir arada tüketilmesi hakkında bilgi vermesi sağlıklı bir ömür sürmenin anahtarıdır.

Besin Piramidi Neden Önemlidir?

Aşırı ya da yetersiz beslenme bazı kronik hastalıkları tetikleyerek hayat boyu tedavi gerektiren durumları oluşturabilir. Bu hastalıkların başında obezite, diyabet, yüksek tansiyon, damar tıkanıklığı ve LDL kolesterolün yükselmesi vardır. Tüm bu süreci kontrol edebilmek için besin piramidi basamakları yol gösterici rolü üstlenir. Besin piramidi sayesinde çeşitli yiyecek ve içecek gruplarını öğünlerine ekleyen kişi metabolik aktiviteleri de eksiksiz gerçekleştirebilir. Özellikle, vücutta yapım ve yıkım reaksiyonları sırasında gerekli enerji ihtiyacını karşılamak için besin piramidi enerji akışı büyük yarar sağlar. Ayrıca, vücut için zorunlu olan makro molekül ve mikro molekül alım dengesi şema sayesinde dengeli sağlanabilir. Sağlıklı yaşam hakkında püf noktalar veren gıda hiyerarşisinin, kilo kontrolünün ve günlük kalori ihtiyacının da karşılanmasında etkilidir.

Besin Piramidi Neye Göre Sıralanır?

Diyet düzenini sağlarken bireyin genetik hastalıkları, yaş boy, metabolik cevabı, cinsiyet, fiziksel aktivite gibi durumları önem kazanır. Besin piramidinde yer alan gıda içerikleri porsiyonlara bölünürken bireyin kişisel özellikleri göz önüne alınır.

Örneğin; erkeklerin günlük kalori ihtiyacı kadınlara göre daha fazladır, bu sebeple porsiyon miktarları daha fazladır. Bu bağlamda, piramidin en alttan en üste kadar olan yatay bölümler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • En altta karbonhidratlar yer alır.
  • 2. sırada ise vitamin ve mineral içeriğine sahip meyve ve sebzeler bulunur.
  • 3. sırada ise protein ve mineralleri yüksek miktarda içeren süt ve süt ürünleri, yumurta yer alır.
  • 4. sırada et ve et ürünleri, baklagiller ve kuruyemişler vardır.
  • 5. sırada ise tatlılar, sıvı yağlar, doymuş ve yarı doymuş yağlar bulunur.

Beslenme Piramidinin Kullanımı Ve Beslenme Önerileri Nelerdir?

Karasal besin piramidi işleyişinde besin gruplarının programlı sıralanması, hazır tüketim ürünlerinin sınırlanması, porsiyon kontrollü öğün belirlenmesi oldukça önemlidir. Bu bilgilere göre besin piramidinde yeterli ve dengeli gıda alımında doğru yönlendirmeler aşağıdaki gibi listelenebilir:

  • Karbonhidrat, yağ, protein, mineral ve vitamin moleküllerin dengeli bir şekilde tüketilmesi önerilir. Böylece, et, yumurta, kuru baklagiller, tere yağ, zeytinyağı, margarin, şeker gibi ürünler ana öğünlerde alınır.
  • Toplumda Akdeniz mutfağı gibi geleneksel kültür dikkate alınarak sağlıklı beslenme stili yönlendirilebilir.
  • Besin piramidinde yer alan yatay bölümler aynı tabakta homojen olarak dağılım gösterilmesi beklenir.
  • Sağlıklı yaşama kurallarında günlük ara ve ana öğün dengesi sağlanarak vücut kitle indeksi korunabilir.
  • Günlük 6-11 porsiyon tahıllar tüketilerek sağlıklı enerji kaynaklarının vücuda alınması tavsiye edilir.
  • Günlük 2-3 porsiyon meyve ve sebze alımı ile vücudun bağışıklığını arttıran ve bağırsak sağlığını destekleyen minarel/vitamin dengesi sağlanabilir. Ayrıca, lif içeriği yüksek olan sebze ve meyveler bağırsak sağlığını da destekler.
  • Et, tavuk, yumurta, deniz ürünleri, kuru baklagiller, süt ve süt ürünleri de protein açısından zengindir. B12 ve demir gibi minarel ve vitamin de içeren bu gıdalar haftada en az 2-3 gün porsiyon olarak tüketilmesi gerekir.
  • Rafine şekerler, bisküvi, gazlı içecekler, cips, kraker, pasta, kek, patates kızartması gibi glisemik indeksi yüksek ürünler kalp-damar hastalıklarını tetikleyebilir. Bu ürünler şematik gösterimde en üst katmanda yer alan ve çok fazla tüketilmesi önerilmeyen içeriklere sahiptir. Bu nedenle, paketli ürünler ve işlenmiş hazır gıdalar öğünlere eklenmemesi tavsiye edilir. Buna ek olarak, sağlıklı atıştırmalıklardan yarı kurutulmuş meyveler, hoşaf, kuruyemiş, havuç çubuklar, tam tahıllı krakerler, posalı içecekler tercih edilebilir.
  • Gıda tüketim zincirinde ürünlerin pişirme yöntemi de oldukça önemlidir. Haşlama, buharda pişirme, ızgara gibi az yağ kullanılan pişirme yöntemleri sağlıklı porsiyonları sofralara taşır.
  • Sıvı tüketimi oldukça önemlidir, günlük su ihtiyacı boy/kilo indeksine göre alınmalıdır.
  • Egzersiz ve fitness gibi vücudun kas sistemini aktifleştirilecek hareketler vücut hareketliliğini arttırırken tüketilen besinlerin kalori değerlerini hafifletir.

Beslenme Piramidinin En Altının Hangi Besin Grubu Oluşturur?

Daha kolay sindirim için lifli gıdalar, tahıllar ve hububatların besin şemasının en alt katmanında yer alır. Günlük enerji döngüsünde de önemli olan bu besinler üçgenin en fazla kısmını kapsar. Ekmek, arpa, çavdar, yulaf, pirinç, makarna gibi yiyecekleri içeren besin grupları günlük en çok alınması gereken gıdalardır. Lifli özellikleri sayesinde bağırsak dengesi korunur, bu durumda ince, kalın ve mide kanserini ileri yaşlara minimize etmede destekleyici olur. İlave olarak, bağırsaklarda kabızlık ve ishal sorunlarını azaltması stres faktörünü de kişi için azaltmada yardımcı rol oynar.

Besin Piramidi Neden Üçgen Şeklindedir?

Besin piramidi sıralamasında şemanın üçgen şeklinde olması bazı ip uçlarını taşır. Alt kısmının geniş olması üst kısmının ise dar olması gıdaların tüketilme miktarlarını ifade eder. Üçgenin şekli yatay olarak ayrıldığında kapladığı alanın fazla olması daha fazla gıda çeşitliliği ve oranı hakkında bilgi verir.

Besin Piramidi Herkes İçin Mi Geçerlidir?

Kişinin fiziksel, biyokimyasal ve çevresel faktörlerine göre besin gruplarından yararlanma şekilleri değişir. Bununla birlikte, her yaşta besin piramidi özelliklerinin uygulanması vücut fonksiyonlarının tam gerçekleşmesi için gereklidir. Porsiyonlar bu düzene göre ayarlandığında vücut homeostasisi korunur, böylece hastalıklara yakalanmamak için kişi önlem almış olur.

Paylaş
Görüşmeyi Başlat
Canlı Destek - İyi ki Sen
Merhaba,

Alanında uzman psikolog ve diyetisyenler ile online görüşme planlamak için danışman profil sayfalarındaki "Randevu Al" butonunu kullanabilirsiniz.

Whatsapp üzerinden İyi ki Sen canlı destek ekibimize ulaşarak sorularınızı sorabilirsiniz.